Wyrok KIO KIO 441/24

Treść dokumentu

Pobierz PDF

Sygn. akt KIO 441/24

WYROK

Warszawa, dnia 1 marca 2024 r.

Krajowa Izba Odwoławcza – w składzie:

Przewodnicząca: Małgorzata Rakowska

 

Protokolantka: Wiktoria Ceyrowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2024 r. odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej w dniu 9 lutego 2024 r.przez wykonawcę Comarch Polska S.A. z siedzibą w Krakowie, al. Jana Pawła II 39a, 31-864 Kraków w postępowaniu prowadzonym przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie,
pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa

orzeka:

1.Uwzględnia odwołanie i nakazuje unieważnienie czynności wyboru oferty najkorzystniejszej, udostępnienie Odwołującemu wyjaśnień rażąco niskiej ceny wraz z załącznikami złożonymi przez wykonawcę Noma Solutions M.N., ponowne badanie i ocenę ofert oraz wezwanie wykonawców SOFTIQ Sp. z o.o., TENEG Sp. z o. o. oraz SmallGIS Sp. z o.o. do złożenia wyjaśnień rażąco niskiej ceny.

2.Kosztami postępowania odwoławczego obciąża Urząd Ochrony Konkurencji
i Konsumentów w Warszawie, pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa i:

2.1.zalicza w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 15 000 zł 00 gr (słownie: piętnaście tysięcy złotych zero groszy) uiszczoną przez wykonawcę Comarch Polska S.A. z siedzibą w Krakowie, al. Jana Pawła II 39a,
31-864 Kraków tytułem wpisu od odwołania oraz kwotę 3 600 zł 00 gr (słownie: trzy tysiące sześćset złotych zero groszy) poniesioną przez wykonawcę Comarch Polska S.A. z siedzibą w Krakowie, al. Jana Pawła II 39a, 31-864 Kraków tytułem wynagrodzenia pełnomocnika,

2.2.zasądza od Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie,
pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa na rzecz wykonawcy Comarch Polska S.A. z siedzibą w Krakowie, al. Jana Pawła II 39a, 31-864 Kraków kwotę
18 600 zł 00 gr (słownie: osiemnaście tysięcy sześćset złotych zero groszy) stanowiącą koszty postępowania odwoławczego poniesione z tytułu wpisu od odwołania oraz wynagrodzenia pełnomocnika.

Na orzeczenie - w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Krajowej Izby Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Zamówień Publicznych.

Przewodnicząca: ………………………

Sygn. akt: KIO 441/24

Uzasadnienie

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie, zwany dalej „Zamawiającym”, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (tj.: z dnia 14 lipca 2023 r., Dz. U. z 2023 r., poz. 1605), zwanej dalej „ustawą Pzp”, prowadzi postępowanie o udzielenie zamówienia na „Świadczenie Usług utrzymania (asysty technicznej) i rozwoju Systemu Harmonogramowania, Rejestracji
i Monitorowania Pomocy Publicznej (SHRIMP) oraz Systemu Udostępniania Danych
o Pomocy Publicznej (SUDOP)”.

Ogłoszenie o przedmiotowym zamówieniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 30 października 2023 r. pod pozycją nr 2023/S 660956-2023

W dniu 9 lutego 2024 r. (pismem z tej samej daty) wykonawca Comarch Polska S.A.
z siedzibą w Krakowie, zwany dalej „Odwołującym”, wniósł odwołanie wobec czynności podjętych i zaniechanych przez Zamawiającego w toku postępowania o udzielenie zamówienia, zarzucając Zamawiającemu naruszenie:

1.art. 18 ust. 1 i ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie udostępnienia Odwołującemu utajnionej części wyjaśnień rażąco niskiej ceny oraz ewentualnych załączników do tych wyjaśnień, złożonych przez Wykonawcę – Noma Solutions M.N.;

2.art. 224 ust. 2 ustawy Pzp poprzez zaniechanie wezwania do wyjaśnienia rażąco niskiej ceny wykonawców:

a)SOFTIQ Sp. z o.o.,

b)TENEG Sp. z o. o.,

c)SmallGIS Sp. z o.o.

Odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i nakazanie Zamawiającemu:

1.unieważnienia czynności wyboru oferty najkorzystniejszej,

2.unieważnienia czynności badania i oceny ofert,

3.udostępnienia Odwołującemu pełnej dokumentacji postępowania, w szczególności wyjaśnień rażąco niskiej ceny wraz z ewentualnymi załącznikami wykonawcy Noma Solutions M.N.,

4.wezwanie wykonawców: SOFTIQ Sp. z o.o., TENEG Sp. z o. o. oraz SmallGIS
Sp. z o.o. do złożenia wyjaśnień w zakresie elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny w trybie art. 224 ustawy Pzp,

5.dokonanie ponownej oceny ofert,

6.dokonanie ponownego wyboru najkorzystniejszej oferty.

W uzasadnieniu odwołania Odwołujący w zakresie zarzutu 1, tj. naruszenia art. 18 ust. 1 i ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie udostępnienia Odwołującemu wyjaśnień rażąco niskiej ceny wraz z ewentualnymi załącznikami, złożonych przez wykonawcę Noma Solutions M.N. podniósł, że jak wynika z treści pisma Wykonawcy - Noma Solutions M.N. z dnia 29 grudnia 2023 r., a w szczególności części określonej jako „Uzasadnienie zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa”, że wykonawca ten zastrzegł cały dokument wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Działanie polegające na utajnieniu całego dokumentu – wyjaśnień rażąco niskiej ceny, złożonego przez Wykonawcę Noma Solutions M.N., nie znajduje podstaw w przepisach ustawy Pzp i jest uznawane za jednoznacznie nieprawidłowe. W tym miejscy Odwołujący przywołał wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. KIO 290/22.

Dalej Odwołujący podniósł, że zasadność zastrzeżenia całego dokumentu jest zjawiskiem bardzo rzadkim i dotyczy specyficznych dokumentów (np. w sytuacji, gdy ze względu na charakter zastrzeganych informacji w zasadzie całość dokumentu i tak podlegałaby utajnieniu, lub też w przypadku, gdy ujawnieniu z danego dokumentu podlegałyby wyłącznie informacje szczątkowe, albo przekopiowane z wymagań SWZ). Jednak
w odniesieniu do większości dokumentów wykonawcy zdecydowanie mogą podjąć takie działania, aby utajnieniu podlegały jedynie określone informacje. Ma to istotne znaczenie, ponieważ tylko w taki sposób istnieje możliwość pogodzenia zasady jawności postępowania
z respektowaniem prawa wykonawcy do ochrony jego tajemnicy przedsiębiorstwa. W tym miejscy Odwołujący przywołał wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych Sygn. akt XXIII Zs 53/21 z dnia
1 października 2021 r.

Odwołujący także podkreślił, że tylko z tego względu zarzut należy uznać za uzasadniony – nawet jeśli bowiem w wyjaśnieniach rażąco niskiej ceny i ewentualnych załącznikach do tych wyjaśnień znajdują się określone informacje, stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa (co Odwołujący będzie kwestionował w dalszej części odwołania), i nawet jeśli zostały one skutecznie przez Wykonawcę Noma Solutions M.N. zastrzeżone (co również Odwołujący będzie kwestionował w dalszej części odwołania), to z pewnością nie może podlegać zastrzeżeniu cały dokument, a jedynie określone, skutecznie zastrzeżone informacje. Co najmniej zatem Zamawiający winien udostępnić Odwołującemu wyjaśnienia rażąco niskiej ceny, złożone przez wykonawcę Noma Solutions M.N., a także ewentualne załączniki do tych wyjaśnień, w sposób zapewniający tajność informacji rzeczywiście skutecznie zastrzeżonych (np. przez ich zaciemnienie). Działanie Zamawiającego niewątpliwie narusza zatem dyspozycję art. 18 ust. 1 i 3 ustawy Pzp, niezależnie od treści uzasadnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, złożonego przez wykonawcę Noma Solutions M.N..

Uzasadnienie zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa, złożone przez wykonawcę Noma Solutions M.N., nie stanowi podstawy do skutecznego – w świetle dyspozycji art. 18 ust. 3 ustawy Pzp, zastrzeżenia informacji zawartych w wyjaśnieniach rażąco niskiej ceny. W ostatnim okresie w orzeczeniach Krajowej Izby Odwoławczej i sądu zamówień publicznych temat skutecznego uzasadnienia zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa
(w szczególności w odniesieniu do wyjaśnień rażąco niskiej ceny) omawiany był bardzo szeroko. W konsekwencji judykatura wypracowała dość precyzyjne stanowisko dotyczące kwestii, które powinny być podniesione w uzasadnieniu zastrzeżenia tajemnicy, szczegółowości tego uzasadnienia, sposobów wykazania wartości gospodarczej zastrzeganych informacji itp. W tym miejscu Odwołujący przywołał wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 3 sierpnia 2021 r., sygn. KIO 1949/21. Nie ulega zatem wątpliwości, że po pierwsze – zastrzeżenie informacji jest wyjątkiem od jednej z podstawowych zasad prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia (zasady jawności postępowania) i jako takie winno być traktowane ściśle; po drugie – na wykonawcy zastrzegającym informacje ciąży ciężar dowodu, że spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 11 ust. 2 UZNK (powinny one być opisane w uzasadnieniu zastrzeżenia i potwierdzone załączonymi do uzasadnienia dowodami); po trzecie – wartość gospodarcza, która mogłaby stanowić uzasadnienie zastrzeżenia tajemnicy, musi mieć charakter zobiektywizowany. Następnie Odwołujący przywołał wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 1 kwietnia 2021 r., sygn. akt KIO 500/21 oraz wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych Sygn. akt XXIII Zs 53/21 z dnia 1 października 2021 r. a także wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy
i Zamówień Publicznych w wyroku z dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt XXIII Zs 133/21. Przenosząc powyższe stanowiska na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że
w uzasadnieniu tajemnicy przedsiębiorstwa, złożonym przez wykonawcę Noma Solutions M.N., brak jest podstawowych elementów umożliwiających uznanie tego uzasadnienia za skuteczne w świetle brzmienia art. 18 ust. 1 i 3 ustawy Pzp oraz art. 11 ust. 2 UZNK i wykładni językowej oraz celowościowej tych przepisów. Przede wszystkim Wykonawca Noma Solutions M.N. nie wykazał w żaden sposób wartości gospodarczej zastrzeganych informacji. Wykonawca wskazał jedynie, iż: „Poniższe wyjaśnienia dotyczą budowania strategii cenowej w oparciu o know-how przedsiębiorcy oraz zawierają dane ekonomiczne i handlowe a co za tym idzie posiadają one wartość gospodarczą.” Poza blankietowym oświadczeniem, iż informacje te posiadają wartość gospodarczą, wartość ta w żaden sposób nie została przez wykonawcę opisana ani wykazana. Nie sposób również uznać, że w uzasadnieniu zastrzeżenia tajemnicy wykonawca
w jakikolwiek sposób uzasadnił wartość gospodarczą stosowanej przez siebie marży. Zgodnie z tłumaczeniem wykonawcy – informacja o stosowanej przez wykonawcę marży mogłaby spowodować obniżenie marży przez innych wykonawców w innych postępowaniach. Jest to argument całkowicie absurdalny – trudno bowiem uznać, w jaki sposób informacja o tym, że np. jeden z wykonawców stosuje marżę w wysokości 5% wynagrodzenia, miałaby zmotywować innych wykonawców do obniżenia swojej marży w innym postępowaniu,
w którym z oczywistych względów zarówno wycena, jak i całe wynagrodzenie będzie kalkulowane zupełnie inaczej, inny będzie bowiem przedmiot zamówienia. Stosowanie konkretnej marży w jednym postępowaniu przez określonego wykonawcę w żadnym wypadku nie oznacza, że taka sama procentowo marża będzie przez niego stosowana w innych postępowaniach. W kontekście budowania przewagi rynkowej nad innymi wykonawcami argument dotyczący marży jest zatem całkowicie nietrafiony. Brak wykazania wartości gospodarczej zastrzeganych informacji sam w sobie dyskwalifikuje skuteczność zastrzeżenia wyjaśnień RNC w całości. Wykonawca ten nie przedstawił również żadnych dowodów na poparcie twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zastrzeżenia wyjaśnień ceny. Jak zaś wynika
z ugruntowanej linii orzeczniczej (opisanej wyżej), wykonawca zobowiązany jest wykazać okoliczności uzasadniające fakt zastrzeżenia informacji jako tajemnicy przedsiębiorstwa, co wiąże się z koniecznością przedstawienia dowodów. Wykonawca oświadczył w uzasadnieniu, iż: „podejmując działania zmierzające do zachowania poufności ww. dokumentów stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, zapewnił wskazane poniżej środki techniczne, organizacyjne oraz rozwiązania systemowe polegające na:

owdrożeniu zintegrowanego sytemu zarządzania i obiegu dokumentów, dzięki któremu

pracownicy uzyskują dostęp wyłącznie do tych informacji, które są im niezbędne do wykonywania obowiązków pracowniczych,

oorganizacji pracy zespołów projektowych/przetargowych w sposób zapewniający ograniczenie dostępu do informacji o nowych projektach,

ozawieraniu z pracownikami, w szczególności mającymi dostęp do informacji technicznych i technologicznych, umów o zakazie konkurencji oraz umów
o zachowaniu poufności,

oznacznym ograniczeniu praktyk studenckich celem ograniczenia ilości osób niepowołanych, mających wstęp do siedziby firmy i ewentualny dostęp do danych technicznych i technologicznych,

ozaniechaniu publikacji danych dotyczących nowych produktów w pismach branżowych bądź ograniczaniu ich treści do informacji, których publikacja nie naraża Wykonawcy na szkodę”

Okoliczności te nie zostały jednak przez Wykonawcę w żaden sposób udowodnione.

Wykonawca nie załączył do uzasadnienia żadnych załączników, które mogłyby potwierdzić, że istotnie Wykonawca podjął określone działania opisane w uzasadnieniu. Tymczasem – jak wynika z linii orzeczniczej, opisanej wyżej, Wykonawca powinien załączyć do uzasadnienia choćby potwierdzenie wdrożenia systemu zarządzania jakością, o którym pisze w tirecie pierwszym, regulacje dotyczące organizacji zespołów, których pisze w tiret drugim, klauzule zawierane w umowach z pracownikami, o których pisze w tiret trzecim.

Podsumowując Odwołujący podniósł, że wykonawca nie wykazał, że zastrzegane informacje rzeczywiście posiadają status tajemnicy przedsiębiorstwa – nie wykazał, że posiadają wartość gospodarczą, ani nie wykazał, że podjął stosowne działania w celu zachowania tych informacji w poufności. Tym samym całość wyjaśnień RNC, złożonych przez wykonawcę Noma Solutions M.N., winna być udostępniona.

Odnośnie zarzutu nr 2, tj. zarzutu naruszenia art. 224 ust. 2 ustawy Pzp poprzez zaniechanie wezwania innych wykonawców do wyjaśnienia ceny Odwołujący podniósł, że jak wynika z protokołu postępowania oraz informacji z otwarcia ofert, Zamawiający powinien wezwać do złożenia wyjaśnień dotyczących elementów oferty, mających wpływ na wysokość ceny, również wykonawców: SOFTIQ Sp. z o.o., TENEG Sp. z o. o. oraz SmallGIS Sp. z o.o. Cena oferty każdego z tych wykonawców jest bowiem niższa o ponad 30% od oszacowanej wartości zamówienia. Okoliczność tę przyznał sam Zamawiający w notatce służbowej dotyczącej rażąco niskiej ceny z 20 grudnia 2023 r., stanowiącej załącznik do protokołu postępowania. Jak jednak wynika z powołanej notatki, pomimo wystąpienia okoliczności obligujących Zamawiającego do dokonania wezwania na podstawie 224 ust. 2 pkt. 1 ustawy Pzp (pomimo iż cena wskazanych ofert jest niższa o co najmniej 30% od wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przed wszczęciem postępowania), Zamawiający odstąpił od wzywania pozostałych wykonawców o wyjaśnienia, ponieważ „Komisja jednogłośnie stwierdziła o przeszacowaniu wartości zamówienia”. Nie wiadomo jednak na jakiej podstawie komisja przetargowa stwierdziła tę okoliczność. Jak wynika z powołanej notatki służbowej podstawą do owego jednogłośnego stwierdzenia był fakt, że (…) ceny złożonych ofert są niższe od oszacowanej wartości zamówienia.

Zamawiający albo zatem ma trudności w interpretacji przepisów Prawa zamówień publicznych, albo celowo i świadomie postanawia przepisów tych nie stosować. Przepis art. 224 ustawy Pzp zakłada bowiem, że Zamawiający najpierw szacuje wartość zamówienia,
a następnie – w przypadku gdy ceny złożonych ofert są znacząco niższe od tej wartości, wzywa do wyjaśnienia RNC. W takiej sytuacji zachodzi ustawowe domniemanie, że cena znacząco niższa od oszacowanej wartości zamówienia jest ceną rażąco niską. Oczywiście podstawą do tego założenia jest oszacowanie wartości zamówienia z należytą starannością. Jak jednak czytamy w notatce służbowej, Zamawiający uznał, że dokonał oszacowania wartości zamówienia z należytą starannością. Nie ma zatem żadnych wątpliwości, że skoro oszacowanie było prawidłowe, a następnie ceny złożonych ofert są znacząco niższe od oszacowania, to przepis art. 224 ustawy Pzp ustanawia domniemanie rażąco niskiej ceny ofert, a nie – jak to uczynił Zamawiający – domniemanie zawyżenia oszacowania wartości zamówienia. W tym miejscu Odwołujący przywołał wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z dnia
9 marca 2023 r., sygn. KIO 459/23. Zamawiający w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego
w jego ocenie to wcześniejsze wyceny i oszacowanie miałoby być zawyżone. Okoliczności tej w żaden sposób nie można uznać za okoliczność oczywistą, która zwalniałaby Zamawiającego z obowiązku wezwania do wyjaśnień RNC również pozostałych wykonawców, których ceny są niższe o więcej niż 30% od oszacowanej wartości zamówienia.

Kopia odwołania została przekazana Wykonawcom uczestniczącym w postępowaniu o udzielenie zamówienia w dniu 12 lutego 2024 r. poprzez przesłanie wiadomości na platformie zakupowej. Do postępowania nie zgłosił przystąpienia żaden wykonawca.

Zamawiający w dniu 26 lutego 2024 r. (pismem z tej samej daty) złożył odpowiedź na odwołanie, w której wniósł o oddalenie odwołania w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa.

Uwzględniając dokumentację z przedmiotowego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w tym treść ogłoszenia o zamówieniu oraz treść SWZ, złożone oferty, jak również biorąc pod uwagę oświadczenia i stanowiska Stron złożone podczas rozprawy, skład orzekający Izby ustalił i zważył, co następuje:

Izba nie znalazła podstaw do odrzucenia odwołania w związku z tym, iż nie została wypełniona żadna z przesłanek negatywnych, uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie odwołania, wynikających z art. 528 ustawy Pzp.

Izba również stwierdziła, że wypełniono przesłanki istnienia interesu Odwołującego
w uzyskaniu przedmiotowego zamówienia oraz możliwości poniesienia szkody w wyniku naruszenia przez Zamawiającego przepisów art. 505 ust. 1 ustawy Pzp, zgodnie z treścią którego „Środki ochrony prawnej określone w niniejszym dziale przysługują wykonawcy, uczestnikowi konkursu oraz innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu zamówienia lub nagrody w konkursie oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów ustawy.”.

Oznacza to, że wykonawca wnoszący odwołanie musi wykazać, że ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia lub nagrody w konkursie oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów ustawy.

Pierwszą przesłanką wniesienia odwołania jest interes w uzyskaniu zamówienia lub nagrody w konkursie. Jest to każdy interes, tj. interes faktyczny i prawny w uzyskaniu zamówienia lub nagrody, który wiąże się z chęcią uzyskania zamówienia w konkretnym postępowaniu o udzielenie zamówienia lub konkursie.

Kolejną przesłanką wniesienia odwołania jest zaistnienie lub potencjalne zaistnienie szkody, która jest rozumiana jako szkoda majątkowa. Jest to więc szkoda, którą poniósł lub może ponieść wykonawca wnoszący odwołanie. Szkoda musi być przy tym wynikiem naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy Pzp.

W przedmiotowym stanie faktycznym Odwołujący został sklasyfikowany na piątej pozycji w rankingu ofert. Zakresem zarzutów wniesionego przez niego odwołania jest objęta oferta wybrana jako najkorzystniejsza (w zakresie dotyczącym zaniechania udostępnienia Odwołującemu utajnionej części wyjaśnień rażąco niskiej ceny oraz ewentualnych załączników do tych wyjaśnień) oraz oferty pozostałych wykonawców (w zakresie dotyczącym zaniechania wezwania do wyjaśnienia rażąco niskiej ceny). W kontekście tak podniesionych zarzutów nie można więc wykluczyć, że na skutek skutecznego zakwestionowania zarówno oferty najkorzystniejszej, jak i ofert pozostałych wykonawców, że Odwołujący będzie miał szansę na uzyskanie zamówienia. Na skutek ponownej oceny ofert jego oferta może być bowiem uznana za najkorzystniejszą. A ponieważ ocena istnienia interesu w uzyskaniu zamówienia lub nagrody w konkursie badana jest na gruncie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy uznać należy, że Odwołujący ma interes w uzyskaniu tego konkretnego zamówienia i może ponieść szkodę na skutek jego utraty.

Izba rozpoznając sprawę uwzględniła akta sprawy odwoławczej, które zgodnie
z § 8 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 roku w sprawie postępowania przy rozpoznawaniu odwołań przez Krajową Izbę Odwoławczą (Dz. U.
z 2020 r. poz. 2453) stanowią odwołanie wraz z załącznikami oraz dokumentacją postępowania o udzielenie zamówienia w postaci elektronicznej lub kopia dokumentacji,
o której mowa w § 7 ust. 2, a także inne pisma składane w sprawie oraz pisma kierowane przez Izbę lub Prezesa Izby w związku z wniesionym odwołaniem.

Izba uwzględniła także stanowiska złożone ustnie przez Strony do protokołu posiedzenia i rozprawy.

Mając na uwadze powyższe skład orzekający Izby merytorycznie rozpoznał złożone odwołanie.

Zarzut naruszenia art. 18 ust. 1 i ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie udostępnienia Odwołującemu utajnionej części wyjaśnień rażąco niskiej ceny oraz ewentualnych załączników do tych wyjaśnień, złożonych przez Wykonawcę – Noma Solutions M.N. (zarzut 1 odwołania) potwierdził się.

Izba ustaliła następujący stan faktyczny:

Zamawiający, działając na podstawie art. 224 ust. 2 pkt 1 ustawy Pzp, pismem z dnia 22 grudnia 2023 r., wezwał wykonawcę Noma Solutions M.N. do udzielenia szczegółowych wyjaśnień, w tym złożenia dowodów dotyczących wyliczenia ceny oferty. Zamawiający dodatkowo wskazał, że wyjaśnienia, zgodnie z art. 224 ust. 3 ustawy Pzp, mogą dotyczyć w szczególności:

- zarządzania procesem produkcji, świadczonych usług lub metody budowy,

- wybranych rozwiązań technicznych, wyjątkowo korzystnych warunków dostaw, usług albo związanych z realizacją robót budowlanych,

- oryginalności dostaw, usług lub robót budowlanych oferowanych przez wykonawcę,

- zgodności z przepisami dotyczącymi kosztów pracy, których wartość przyjęta do ustalenia ceny nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę albo minimalnej stawki godzinowej, ustalonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r.
o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207) lub przepisów odrębnych właściwych dla spraw, z którymi związane jest realizowane zamówienie,

- zgodności z prawem w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej,

- zgodności z przepisami z zakresu prawa pracy i zabezpieczenia społecznego, obowiązującymi w miejscu, w którym realizowane jest zamówienie,

- zgodności z przepisami z zakresu ochrony środowiska,

- wypełniania obowiązków związanych z powierzeniem wykonania części zamówienia podwykonawcom.

W odpowiedzi na powyższe wykonawca Noma Solutions M.N., pismem z dnia 29 grudnia 2023 r. złożył wyjaśnienia, które objął tajemnicą przedsiębiorstwa wraz ze wszystkimi załącznikami (dowodami), przedkładając jednocześnie uzasadnienie zastrzeżenia tajemnicy przedsiębiorstwa.

Mając na uwadze powyższe Izba zważyła, co następuje:

Art. 18 ust. 1 i 3 ustawy Pzp stanowi, że:

„1. Postępowanie o udzielenie zamówienia jest jawne. (…)

3. Nie ujawnia się informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U.
z 2020 r. poz. 1913), jeżeli wykonawca, wraz z przekazaniem takich informacji, zastrzegł, że nie mogą być one udostępniane oraz wykazał, że zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Wykonawca nie może zastrzec informacji, o których mowa w art. 222
ust. 5.”.

Oznacza to, że jawność postępowania jest naczelną zasadą, na której opiera się całe postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego. Nie ma ona jednak charakteru bezwzględnego i może być ograniczona w przypadkach określonych w ustawie. Takie ustawowe ograniczenie zawiera właśnie art. 18 ust. 3 ustawy Pzp.

Wykonawca w celu ochrony tajemnicą przedsiębiorstwa informacji przedstawianych
w postępowaniu o udzielenie zamówienia zobowiązany jest zastrzec, które z przedstawionych przez niego informacji podlegają ochronie jako stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa oraz wykazać skuteczność ich zastrzeżenia poprzez wykazanie spełniania przesłanek określonych w art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, dokonując zastrzeżenia jednocześnie z przekazaniem tych informacji Zamawiającemu. Natomiast rolą Zamawiającego jest przeprowadzenie czy weryfikacji zastrzeżenia określonych informacji jako stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa dokonano w sposób prawidłowy, a więc ustalić czy wykonawca wywiązał się z obowiązków i skutecznie zastrzegł określoną informację i, czy wykazał, że jest to tajemnica przedsiębiorstwa.

Nie sposób nie odnieść się tu do orzeczenia TSUE z dnia 17 listopada 2022 r. w sprawie C-54/21, w treści którego trybunał jednoznacznie wskazał, że chronione poufnością są informacje, nie zaś całe dokumenty. Orzeczenie to stanowi też ważne źródło wyjaśniające wiele spornych kwestii związanych z zastrzeganiem tajemnicy przedsiębiorstwa. Wykonawcy dostali bowiem jasne wytyczne, jakie informacje zawarte w ofercie mogą podlegać utajnieniu, zaś zamawiającym zostało wskazane w oparciu o jakie kryteria należy weryfikować zastrzeżone dokumenty i uzasadnienie ich zastrzeżenia.

Wykonawca Noma Solutions M.N., co jest bezsporne, w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień rażąco niskiej ceny, przedstawił Zamawiającemu wyjaśnienia z dnia 29 grudnia 2023 r. wraz z załącznikami, jednocześnie składając uzasadnienie zastrzeżenia tych informacji (wyjaśnień rażąco niskiej ceny) jako stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa. W treści złożonych zastrzeżeń wykonawca podał, że ich ujawnienie może stanowić „dla spółki rzeczywistą szkodę zważywszy, iż są to informacje o charakterze technicznym i organizacyjnym posiadające wartość gospodarczą”, jak również, że „w swych wyjaśnieniach zawarł szczegółowe informacje odnoszące się do wykonania zamówienia (…) informacje te nie są podawane osobom niezatrudnionym u Wykonawcy. (…) wyjaśnienia dotyczą budowania strategii cenowej w oparciu o know-how przedsiębiorcy oraz zawierają dane ekonomiczne i handlowe a co za tym idzie posiadają one wartość gospodarczą”. Wykonawca Noma Solutions M.N. podkreślił także, że w wyjaśnieniach „dokonał rozbicia cenowego zaoferowanej kwoty”, a „ujawniając dane na temat wycenienia przez wykonawcę konkretnych części zadania koniecznych do wykonania zamówienia konkurenci mogą uzyskać informacje, w jakiej kwocie wykonawca dostarcza konkretne komponenty konieczne do wykonania zamówienia oraz w jakiej kwocie uzyskuje rabaty na konkretne dostawy konieczne do należytego wykonania zamówienia.”. Możliwym jest więc uzyskanie „informacji o marży, jaką wykonawca zawarł w cenie ofertowej. Informacja ta jest niezwykle cenna dla innych wykonawców i może powodować, że w kolejnych postępowaniach uzyskają oni przewagę nad wykonawcą zmniejszając zaplanowany zysk. Ujawnienie tych informacji może skutkować w stratach dla wykonawcy a tym samym pokazuje to, że dane te mają dla wykonawcy wartość gospodarczą”. Wykonawca Noma Solutions M.N. podał, że informacje te mają dla niego wartość gospodarczą, a w kolejnych postępowaniach konkurujący z nim wykonawcy na skutek ujawnienia tych informacji mogą uzyskać przewagę, co z kolei może skutkować nie tylko zmniejszeniem zaplanowanego przez niego zysku, ale i stratą.

„Oświadczenie, może stanowić środek dowodowy, o ile zawiera rzetelną, logiczną i rzeczową argumentację z powołaniem się na obiektywnefakty podlegające weryfikacji.” (wyrok Sądu Okręgowego wWarszawie z dnia 27 maja 2022 r. sygn. akt XXIII Zs 41/22), Niemniej jednak w tym konkretnym przypadku brak jest jakiejkolwiek argumentacji dotyczącej wykazania wskazanych w uzasadnieniu zastrzeżenia kwestii.Wykonawca Noma Solutions M.N. jedynie gołosłownie podał, że zastrzeżone informacje a w zasadzie cały zastrzeżony dokument ma wartość gospodarczą. Nie wykazał przy tym ziszczenia się poszczególnych przesłanek wynikających z art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji warunkujących uznanie danej informacji jako stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa.

Twierdzenia wykonawcy, że złożone „wyjaśnienia wskazują także metodologię wykonywania przedmiotowego zamówienia i w związku z tym są to informacje o charakterze organizacyjnym oraz technologicznym” także niczego nie dowodzą. Stanowią jedynie ogólnikowe twierdzenia, które do wskazanych w oświadczeniu kwestii w ogóle się nie odnoszą. Z treści uzasadnienia zastrzeżonych informacji nie wynika bowiem, aby ziściły się wszystkie przesłanki, które decydują o możliwości zastrzeżenia danych informacji jako tajemnica przedsiębiorstwa. Wyjaśnienia wykonawcy Noma Solutions M.N. są zbyt ogólne, szablonowe, w dużej części opierają się o generalne twierdzenia o szczególnym znaczeniu zastrzeżonych informacji i możliwości poniesienia ewentualnej szkody przez tego wykonawcę w przypadku ich ujawnienia. Wykazanie, że zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa nie może mieć charakteru hasłowego, ale odnosić się do wszystkich przesłanek definicji zawartej w art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Obowiązkiem wykonawcy jest opisanie takiej metodologii, wyjaśnienie jej obiektywnej wartości gospodarczej oraz wskazanie jej znaczenia z punktu widzenia prowadzonej działalności. W przedmiotowym postępowaniu wykonawca Noma Solutions M.N. nawet nie podjął próby wykazania powyższych okoliczności. Co więcej z wyjaśnień nie wynika, że faktycznie mamy do czynienia z jakąś unikalną metodą realizacji przedmiotu zamówienia, mimo iż na nią wykonawca ten się powołuje. Wykonawca Noma Solutions M.N. nie wykazał także aby zastrzeżone informacje posiadały wartość gospodarczą, a ujawnienie tych informacji zaburzy jego pozycję na rynku.

Istotnie wykonawca ten podniósł, że podjął „działania niezbędne w celu zachowania ich poufności. Zastrzeżone informacje nie mogą dotrzeć do wiadomości osób trzecich w normalnym toku zdarzeń, bez żadnych specjalnych starań z ich strony. Podjęte zostały bowiem odpowiednie działania organizacyjne i porządkowe w celu utrzymania ww. informacji w tajemnicy, m.in. dane te nie są podawane w jakichkolwiek udostępnianych publicznie materiałach, a system informatyczny Wykonawcy, w którym są zamieszczone, został odpowiednio zabezpieczony przed nieuprawnionym dostępem.”. Wskazał także, że dla ich zabezpieczenia zostały przez niego podjęte określone i opisane środki techniczne, organizacyjne oraz rozwiązania systemowe. Jednakże wykonawca Noma Solutions M.N., podając ten argument, poza wyliczeniem rzekomo podjętych wyspecyfikowanych w piśmie działań w żaden sposób nie wykazał, iż faktycznie podjął takie czynności w celu utrzymania ich poufności. Tymczasem w celu wykazania ich zrealizowania konieczne jest nie tylko ich wskazanie ale ich wykazanie, w tym poprzez złożenie konkretnych dokumentów fakt ten potwierdzających.

Dlatego też Izba uznała, że zarzut ten potwierdził się.

Zarzut naruszenia art. 224 ust. 2 ustawy Pzp poprzez zaniechanie wezwania do wyjaśnienia rażąco niskiej ceny wykonawców: SOFTIQ Sp. z o.o., TENEG Sp. z o.o., SmallGIS Sp. z o.o. (zarzut 2 odwołania) potwierdził się.

Izba ustaliła następujący stan faktyczny:

Wartość szacunkową zamówienia Zamawiający oszacował na kwotę 4 154 694,00 zł netto (w tym zamówienie podstawowe 3 307 104 zł netto oraz zamówienie opcjonalne 847 590,00 zł netto), co stanowi równowartość 932 884,41 euro. (Protokół postępowania s.2)

Zamawiający przed otwarciem ofert udostępnił kwotę, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia w wysokości zamówienia podstawowego 4 067 737,92 zł brutto, zamówienia opcjonalnego 1 042 535,70 zł brutto. (Protokół postępowania s.7)

W postępowaniu złożono 5 ofert, a ich ceny brutto były następujące: cena oferty wykonawcy SOFTIQ Sp. z o.o. – 2 115 108,00 zł brutto, cena oferty wykonawcy Comarch Polska Sp. z o.o. – 3 083 816,52 zł brutto, cena oferty wykonawcy TENEG Sp. z o. o. – 2 109 942,00 zł brutto, cena oferty wykonawcy SmallGIS Sp. z o.o. – 2 438 352,00 zł brutto i cena oferty wykonawcy Noma Solutions M.N. – 1 601 460,00 zł brutto. (Protokół postępowania s.8)

Zamawiający uznał, że „ceny złożonych ofert znacząco odbiegają od szacowanej wartości zamówienia ustalonej przed wszczęciem postępowania w dniu 4 sierpnia 2023 roku. Podkreślił, że dokonał należytej staranności podczas szacowania wartości zamówienia i wysłał zapytanie ofertowe do 11 potencjalnych Wykonawców, w odpowiedzi otrzymał oferty szacunkowe tylko od trzech Wykonawców. Spośród nich, dwie wskazywały na kwotę ponad
4 500 000,00 zł brutto oraz ponad 5 000 000,00 brutto samej asysty technicznej (trzecia oferta ponad 2 000 000,00 zł brutto). Wobec powyższego Komisja jednogłośnie stwierdziła
o przeszacowaniu wartości zamówienia, proponując, aby badanie rażąco niskiej ceny złożonych ofert następowało w przypadku ceny oferty niższej o co najmniej 30% tylko od średniej arytmetycznej wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt. 1 i 10. Gdyby Zamawiający uwzględnił do badania rażąco niskiej ceny również wartość zamówienia ustalonej przed wszczęciem postępowania, to cena każdej oferty byłaby niższa o co najmniej 30%. (…) w celu szczegółowego sprawdzenia złożonych ofert, Komisja zbadała rażąco niską cenę tylko w stosunku do zamówienia podstawowego i uznała, że cena którą zaoferował Wykonawca Noma Solutions M.N. za to zamówienie, jest o ponad 30% niższa od średniej arytmetycznej złożonych ofert i budzi wątpliwość co do możliwości wykonania przedmiotu zamówienia za tą cenę. (…) Zamawiający nie będzie brał pod uwagę szacowanej wartości zamówienia do badania rażąco niskiej ceny i odstąpi od wezwania wszystkich Wykonawców w tym zakresie, a jedynie podejmie działania w celu uzyskania wyjaśnień i dowodów dotyczących ceny złożonej oferty na zamówienie podstawowe przez Wykonawcę Noma Solutions M.N..”. (Notatka służbowa dotycząca rażąco niskiej ceny z dnia 20 grudnia 2023 r.)

Zamawiający, pismem z dnia 22 grudnia 2023 r., wezwał wykonawcę Noma Solutions M.N. do złożenia wyjaśnień dotyczących elementów oferty mających wpływ na wysokość ceny.

Wezwania takiego nie kierował do pozostałych wykonawców ubiegających się
o udzielenie przedmiotowego zamówienia.

Mając na uwadze powyższe Izba zważyła, co następuje:

Art. 224 ust. 2 ustawy Pzp stanowi, że „w przypadku gdy cena całkowita oferty złożonej w terminie jest niższa o co najmniej 30% od:

1) wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, ustalonej przed wszczęciem postępowania lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 1 i 10, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, o których mowa w ust. 1, chyba że rozbieżność wynika z okoliczności oczywistych, które nie wymagają wyjaśnienia;

2) wartości zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług, zaktualizowanej z uwzględnieniem okoliczności, które nastąpiły po wszczęciu postępowania, w szczególności istotnej zmiany cen rynkowych, zamawiający może zwrócić się o udzielenie wyjaśnień,
o których mowa w ust. 1.”.

Zgodnie z powyższym przepisem w każdym przypadku, gdy wystąpi co najmniej jedna z wyżej wskazanych okoliczności, zamawiający ma obowiązek wezwać wykonawcę do złożenia wyjaśnień. Zamawiający jest zwolniony z tego obowiązku (obowiązku wezwania do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 224 ust. 2 pkt 1 ustawy Pzp), jeżeli wskazane rozbieżności wynikają z okoliczności oczywistych, niewymagających wyjaśnienia. Taka sytuacja może mieć miejsce co do zdarzeń i faktów od razu przez zamawiającego dostrzeżonych, bez konieczności dokonywania analizy, porównywania i badania innych przypadków. (H. Nowak, M. Winiarz, eKomentarz do Prawa zamówień publicznych) Ma to miejsce w sytuacji, gdy cena oferty jest niższa o co najmniej 30% od wartości szacunkowej zamówienia powiększonej o podatek od towarów i usług lub od średniej arytmetycznej złożonych ofert, ale jednocześnie sytuacja ta jest wynikiem okoliczności oczywistych, nie wymagających wyjaśnienia. Ustawa w tym przepisie przewiduje bowiem wyjątek od obowiązku wzywania wykonawcy do wyjaśnień rażąco niskiej ceny.

Przenosząc powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy stwierdzić należy, że bezspornym jest, że ceny ofert wszystkich wykonawców ubiegających się o udzielenie przedmiotowego zamówienia odbiegały co najmniej o 30% od wartości szacunkowej zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług. Bezspornym jest także, że Zamawiający badanie rażąco niskiej ceny ograniczył wyłącznie do ceny oferty niższej o co najmniej 30% od średniej arytmetycznej wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu, działając – jak wskazał - na podstawie art. 226 ust. 1 pkt. 1 i 10 ustawy Pzp, tj. do ceny oferty wykonawcy Noma Solutions M.N.. Powyższe, jak wyjaśnił, spowodowane było tym, że przeszacował wartość zamówienia, wobec czego badania rażąco niskiej ceny złożonych ofert dokonał wyłącznie w odniesieniu do ceny oferty niższej o co najmniej 30% tylko od średniej arytmetycznej wszystkich złożonych ofert niepodlegających odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt. 1 i 10 ustawy Pzp, gdyby bowiem uwzględnił do badania rażąco niskiej ceny również wartość zamówienia ustaloną przed wszczęciem postępowania, to cena każdej oferty byłaby niższa o co najmniej 30%.

Istotnym jest więc ustalenie czy różnica pomiędzy wartością szacunkową zamówienia a cenami ofert wszystkich wykonawców wynika z okoliczności oczywistych i, czy Zamawiający okoliczność tę wykazał. To Zamawiający z okoliczności tej wywodzi bowiem skutki prawne
w postaci możliwości odstąpienia od przewidzianej ustawą procedury wyjaśnienia ceny oferty.

Zamawiający stwierdził, że okolicznością stanowiąca podstawę odstąpienia od wzywania wykonawców do wyjaśnień rażąco niskiej ceny była okoliczność, że ceny złożonych ofert znacząco odbiegają od szacowanej wartości zamówienia ustalonej przed wszczęciem postępowania w dniu 4 sierpnia 2023 roku. Czynności tej (ustalenia szacunkowej wartości zamówienia) dokonał z należytą starannością. Zapytanie ofertowe wysłał bowiem do
11 potencjalnych wykonawców, w odpowiedzi na które otrzymał oferty szacunkowe tylko od trzech wykonawców, z których dwie opiewały na kwotę: ponad 4 500 000,00 zł brutto oraz ponad 5 000 000,00 brutto samej asysty technicznej, natomiast trzecia oferta opiewała na kwotę ponad 2 000 000,00 zł brutto. Przyczyną tego, w jego ocenie, mógł być brak informacji koniecznych do prawidłowego oszacowania wartości zamówienia. Niektóre z tych informacji pojawiły się bowiem dopiero na etapie SWZ. Nie wykazał przy tym, że sytuacja taka (różnica w opisie przedmiotu zamówienia w zapytaniu kierowanym do wykonawców a opisem zawartym w SWZ) faktycznie miała miejsce. Nie odniósł się bowiem do treści tych dokumentów. Nie wskazał tego zakresu objętego. Wobec tego nie może być mowy
o stwierdzeniu istnienia okoliczności oczywistych, uzasadniających odstąpienie od wezwania wykonawców do wyjaśnień rażąco niskiej ceny. Tak więc swą decyzję Zamawiający oparł wyłącznie na porównaniu cen ofert uzyskanych w odpowiedzi na skierowane do wykonawców zapytania, które miało miejsce na etapie szacowania wartości zamówienia i na podstawie, których ustalił następnie wartość szacunkową zamówienia. Skoro bowiem ceny złożonych ofert znacząco odbiegają od szacunkowej wartości zamówienia (wszystkie są niższe o co najmniej o 30% od wartości szacunkowej zamówienia powiększonej o należny podatek od towarów i usług) to – zdaniem Zamawiającego - doszło do przeszacowania wartości zamówienia. Okoliczności tej jednak nie tylko, że nie uprawdopodobnił, ale i nie udowodnił. Sam fakt złożenia ofert poniżej oszacowanego przez Zamawiającego poziomu nie może być niejako z automatu utożsamiany z nieprawidłowym oszacowaniem wartości zamówienia. Za czynnik decydujący o błędnym ustaleniu wartości szacunkowej zamówienia nie sposób też uznać cen ofert otrzymanych w ramach badania rynku. Zamawiający nie przywołał przy tym żadnych okoliczności, które uzasadniałyby ewentualne zaktualizowanie wartości szacunkowej zamówienia. Natomiast rozbieżność pomiędzy cenami wszystkich ofert a wartością szacunkową zamówienia lub średnią arytmetyczną złożonych ofert musi wynikać
z okoliczności oczywistych, czyli z okoliczności nie budzących wątpliwości, widocznych na pierwszy rzut oka. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie w takiej sytuacji różnice cenowe i rozbieżności muszą wynikać z okoliczności, które nie wymagają wyjaśnień i takie stwierdzenie można odnosić jedynie do zdarzeń i faktów dostrzeganych natychmiast, bez konieczności dokonywania analizy podobnych sytuacji (por. m.in. wyrok z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt KIO 1006/23, wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt KIO 983/23).

Dlatego też Izba stwierdziła, iż zarzut ten potwierdził się. Zamawiający nie wykazał bowiem, aby w przedmiotowej sprawie rozbieżność pomiędzy cenami ofert wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia, a wartością szacunkową zamówienia oraz średnią arytmetyczną złożonych ofert wynikała z okoliczności oczywistych.

Biorąc powyższe pod uwagę, orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sprawy na podstawie
art. 575 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (tj.: z dnia 14 lipca 2023 r., Dz. U. z 2023 r., poz. 1605)oraz § 7 ust. 1 pkt 1) w związku § 5 pkt 1) lit. b) i pkt 2) lit. b) rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz wysokości i sposobu pobierania wpisu wysokości wpisu od odwołania (Dz. U. z 2020 r., poz. 2437).

Przewodnicząca: ………………………